سقاخانه چیست ؟

سقاخانه‌ها به عنوان مکان‌هایی مقدس و معنوی در فرهنگ ایرانی، نقش‌های متعددی را ایفا کرده‌اند. این مکان‌ها نه تنها به عنوان محلی برای تأمین آب و نوشیدنی، بلکه به عنوان مراکز اجتماعی، فرهنگی و مذهبی نیز شناخته می‌شوند. در ادامه به بررسی کاربری‌های مختلف سقاخانه‌ها خواهیم پرداخت.

۱. تأمین آب و نوشیدنی

یکی از اصلی‌ترین کاربری‌های سقاخانه‌ها، تأمین آب و نوشیدنی برای زائران و مسافران است. این مکان‌ها معمولاً در مسیرهای پر رفت و آمد و نزدیک به معابر عمومی قرار دارند و به عنوان محلی برای استراحت و تجدید قوا عمل می‌کنند. آب سقاخانه‌ها به عنوان آب مقدس و پاک شناخته می‌شود و مردم به آن احترام می‌گذارند.

عکسی از یک سقاخانه در دهه 40

۲. مکان‌های مذهبی و معنوی

سقاخانه‌ها به عنوان مکان‌های مذهبی، فضایی برای دعا و نیایش فراهم می‌کنند. مردم به این مکان‌ها مراجعه می‌کنند تا برای برآورده شدن حاجات خود دعا کنند و از خداوند یاری بخواهند. در ایام مذهبی، سقاخانه‌ها معمولاً با شمع و گل تزئین می‌شوند و مراسم خاصی در آن‌ها برگزار می‌شود.

سقاخانه معروف اسماعیل طلایی


در دوران حکومت فتحعلی شاه قاجار، سردار اسماعیل خان سنگسری از اهالی سنگسر (مهدیشهر امروزی) اقدام به احداث بنای سقاخانه نمود. او هزینه ساخت سقاخانه را از طلاهایی تأمین کرد که فتحعلی شاه به پاس نجات جانش به او اهدا کرده بود. داستان این طلاها و سقاخانه واقعا شنیدنی ست.

در دوران فتحعلی شاه یکی از کشورهای خارجی، هدیه ای برای شاه ایران فرستاد و شاه خواست که در این بسته را باز کند. اما سردار اسماعیل خان به بسته مشکوک شد و درخواست کرد که این بسته مشکوک را در محوطه باز کاخ  و توسط خدمتگزاران باز شود تا شاه از خطر احتمالی در امان بماند. از قضا با باز شدن بسته انفجاری بوجود آمد و شاه از دور اندیشی اسماعیل خان، هم وزن ایشان به او طلای ناب اهدا کرد. اسماعیل خان هم این طلاها را برای ساختن جایگاه سقاخانه امام رضا (ع) هزینه کرد تا گنبد و بخش پایه‌های سقاخانه با روکشی از طلا تزئین شود. از آن زمان به بعد آن سقاخانه را «سقاخانه اسماعیل طلائی» یا "سقاخانه اسمال طلا" نامیده‌اند.

ساختمان سقاخانه

سقف این سقاخانه از طلاست و بدنه آن از سنگ مرمر ساخته شده‌است. ساختمان سقاخانه هشت ضلعی است و در مرکز صحن انقلاب قرار گرفته‌است.

در گذشته آب سقاخانه اسماعیل طلایی از طریق چشمه‌ای به نام چشمه گیلاس در فاصله ۴۸ کیلومتری مشهد امروزی تأمین می‌شده‌است. البته به دلیل فصلی بودن این چشمه در ایامی از سال خشک می‌شد و زائران با مشکلاتی مواجه بودند تا اینکه در سال ۱۳۳۰ خورشیدی چاهی برای تأمین آب حفر شد و چهار حوض جدید هم به‌عنوان وضوخانه در اطراف آن ساخته شد و به این صورت مشکل آب حرم حل شد.

چرا برخی به میله های سقاخانه پارچه گره میزدند؟ چرا قفل به میله ها میزدند؟

گاهی در برخی موارد افراد با نصب یک قفل یا گره زدن پارچه ای بر روی میله های سقاخانه درخواست خود را بیان میکرد.

بستن قفل و گره زدن پارچه به سقاخانه‌ها، یک رسم و نذر است که مردم برای برآورده شدن حاجات و گشایش در کارها انجام می‌دادند. این کار به عنوان نوعی توسل و درخواست از خداوند و یا امامان صورت می‌گرفت.

بستن قفل و گره زدن پارچه به سقاخانه به این معنی است که فرد یک گره در زندگی خود دارد و از خدا طلب می‌کند که این گره را بگشاید.

۳. مراکز اجتماعی و فرهنگی

سقاخانه‌ها به عنوان مراکز اجتماعی نیز عمل می‌کنند. این مکان‌ها محلی برای تجمع مردم و برگزاری مراسم‌های اجتماعی و فرهنگی هستند. در بسیاری از سقاخانه‌ها، مراسم‌های مذهبی، جشن‌ها و مناسبت‌های خاص برگزار می‌شود که به تقویت روابط اجتماعی و فرهنگی کمک می‌کند.

۴. محل یادآوری و بزرگداشت عزیزان از دست رفته

در سقاخانه‌ها، مردم به یاد عزیزان از دست رفته خود شمع روشن می‌کنند و دعا می‌کنند. این عمل به عنوان نشانه‌ای از محبت و یادآوری، به افراد کمک می‌کند تا با خاطرات خوب عزیزان خود ارتباط برقرار کنند و از آن‌ها یاد کنند. سقاخانه‌ها به عنوان مکان‌هایی برای بزرگداشت و یادآوری عزیزان از دست رفته شناخته می‌شوند.

۵. محل برگزاری مراسم‌های خاص

سقاخانه‌ها معمولاً محل برگزاری مراسم‌های خاص مذهبی و فرهنگی هستند. در ایام محرم، رمضان و دیگر مناسبت‌های مذهبی، سقاخانه‌ها به عنوان مکان‌هایی برای برگزاری مراسم‌های عزاداری، دعا و نیایش شناخته می‌شوند. این مراسم‌ها به تقویت روحیه مذهبی و اجتماعی مردم کمک می‌کند.

۶. محل آموزش و انتقال فرهنگ

سقاخانه‌ها به عنوان مکان‌هایی برای آموزش و انتقال فرهنگ و آداب و رسوم محلی نیز عمل می‌کنند. در این مکان‌ها، افراد می‌توانند با آداب و رسوم مذهبی و فرهنگی آشنا شوند و تجربیات خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند. این عمل به حفظ و انتقال فرهنگ و هویت ملی کمک می‌کند.

انواع شمع تزئینی را اینجا ببینید

نتیجه‌گیری

سقاخانه‌ها در فرهنگ و تاریخ ایران، به عنوان مکان‌هایی با کاربری‌های متنوع و چندگانه شناخته می‌شوند. از تأمین آب و نوشیدنی گرفته تا برگزاری مراسم‌های مذهبی و اجتماعی، این مکان‌ها نقش مهمی در زندگی روزمره مردم ایفا کرده‌اند. سقاخانه‌ها نه تنها به عنوان مراکز معنوی و مذهبی، بلکه به عنوان نمادهایی از محبت، ایثار و همبستگی اجتماعی در جامعه ایرانی شناخته می‌شوند. این مکان‌ها بخشی از هویت فرهنگی و مذهبی مردم ایران را تشکیل می‌دهند و نشان‌دهنده اهمیت معنویت و ارتباطات اجتماعی در زندگی روزمره هستند.

  • "ما در تلاشیم تا بهترین تجربه رو برای شما فراهم کنیم. برای این منظور، نظرات و پیشنهادات شما برای ما بسیار ارزشمند هستند. لطفا نظر خودتون رو درباره مقاله با ما به اشتراک بذارید."

منابع :

atighajat.blogsky.com
fa.wikipedia.org